Lập trường của loạt bàiGhi nhận đóng góp của phương Đông bằng bằng chứng văn bản và khảo cổ, nêu rõ con đường lan truyền sang các nền văn minh khác. Tránh cả hai thái cực: phóng đại (“phương Đông phát minh ra mọi thứ”) lẫn xem nhẹ. Chỗ nào còn tranh luận học thuật, bài viết nói rõ là tranh luận.
Mạch đọc
Sắp theo thứ tự đọc, không theo ngày đăng. Đã viết 11 / 11 bài theo kế hoạch. Dấu ★ là bài xương sống — nên đọc trước.
01 ★Mười cống hiến của phương Đông cho thế giới Giấy, in ấn, la bàn, thuốc súng, số 0, tơ lụa, trà, đồ sứ, khoa cử và những ghi chép bầu trời — mười…
Bài viết
02 ★Giấy: vật liệu thay đổi cách loài người lưu giữ tri thức Giấy có ở Trung Hoa từ thế kỷ II TCN, được Thái Luân cải tiến năm 105, rồi mất 1.200 năm để đến châu…
Bài viết
03 ★In ấn: từ ván khắc gỗ đến chữ rời Kim Cương kinh năm 868, chữ rời bằng đất nung của Tất Thăng khoảng năm 1040, Jikji năm 1377 — và câu hỏi vì…
Bài viết
04 ★La bàn: cái kim chỉ đường cho thời đại hàng hải Từ chiếc “tư nam” còn nhiều tranh cãi đến kim từ của Thẩm Quát và những con thuyền buôn đời Tống. Vì sao một…
Bài viết
05 ★Thuốc súng: từ lò luyện đan đến chiến trường Ra đời trong lò luyện thuốc trường sinh, được ghi công thức lần đầu năm 1044, thuốc súng đã làm sụp đổ những bức…
Bài viết
06 ★Số 0 và hệ chữ số Ấn Độ: con số cả thế giới đang dùng Từ quy tắc của Brahmagupta năm 628 đến sách của al-Khwarizmi và Fibonacci — hành trình của số 0, cùng một chi tiết bất…
Bài viết
07 ★Tơ lụa và Con đường Tơ lụa Bí mật con tằm, chuyến đi của Trương Khiên năm 138 TCN, và nhánh đường biển đi qua cảng thị Óc Eo của Việt…
Bài viết
08 ★Trà: chiếc lá đi vòng quanh thế giới Từ những cây chè Shan tuyết cổ thụ trên núi cao đến Trà kinh của Lục Vũ, tiệc trà Boston và Chiến tranh Nha…
Bài viết
09 ★Đồ sứ: bí mật mà châu Âu mất hai thế kỷ để giải Cao lanh, lửa 1.300°C và Cảnh Đức Trấn — vì sao “china” vừa là tên nước vừa là đồ sứ, châu Âu đã giải…
Bài viết
10 ★Khoa cử: tuyển người bằng thi cử Từ khoa Tiến sĩ đời Tùy đến bia đá Văn Miếu và Báo cáo Northcote–Trevelyan năm 1854 — ý tưởng “chọn người theo năng…
Bài viết
11 ★Những ghi chép bầu trời: siêu tân tinh năm 1054 và di sản thiên văn Ngày 4/7/1054, quan thiên văn nhà Tống chép lại một “sao khách” sáng thấy giữa ban ngày. Chín trăm năm sau, dòng sử ấy…
Bài viết