Một truyền thống trong nhiều truyền thống
Chuyên mục này không viết về phương Tây như đỉnh cao mà mọi nền văn minh khác phải vươn tới. Nó có chỗ mạnh và chỗ mù riêng — và đọc nó cạnh Phương Đông thì cả hai đều rõ hơn.
| Nhóm | Thuộc chuyên mục này | Không thuộc |
|---|---|---|
| Địa lý | Hy Lạp, La Mã, châu Âu, và thế giới nói tiếng Anh về sau. | Ai Cập, Lưỡng Hà, Ba Tư — thuộc Thế giới còn lại |
| Nội dung | Triết học, toán học, khoa học tự nhiên, luật, cách tổ chức nhà nước. | Nhân vật đứng riêng — thuộc Kinh điển |
| Thời gian | Từ Hy Lạp cổ đến khoảng đầu thế kỷ 20. | Chính trị đương đại |
Loạt bài
Mỗi loạt gom cả bài viết, mục từ và công cụ về một chỗ. Số đếm cập nhật tự động.
Hy Lạp cổ đại
Từ Thales đến Archimedes: khi người Hy Lạp thử giải thích thế giới bằng lý lẽ và phép chứng minh — cùng những gì họ đã học từ Ai Cập và Babylon.
La Mã: luật, đường sá và đế chế
Luật, đường sá, bê tông và lịch: những thứ La Mã để lại vẫn còn dùng đến hôm nay — và câu hỏi vì sao một đế chế sụp đổ.
Chữ viết và con số phương Tây
Từ chữ Phoenicia đến kiểu chữ trên màn hình: bảng chữ cái, chữ số La Mã, cuốn sách và máy in chữ rời.
Kitô giáo và châu Âu Trung cổ
Tu viện, đại học, nhà thờ Gothic và đồng hồ cơ khí — một nghìn năm không hề “tăm tối” như vẫn tưởng.
Phục Hưng và Cách mạng khoa học
Florence, phối cảnh, giải phẫu và Newton: từ việc đọc lại người xưa đến phương pháp khoa học thực nghiệm.
Kỹ thuật và kiến trúc phương Tây
Vitruvius, mái vòm Florence, hệ mét, bản vẽ kỹ thuật, bê tông cốt thép — lịch sử nghề xây dựng phương Tây đến BIM.
Khai sáng và thế giới hiện đại
Bách khoa toàn thư, các ý tưởng về nhà nước, kinh tế học, máy hơi nước và thuyết tiến hóa — thế kỷ 18–19 đặt nền cho thế giới hiện đại.
Việt Nam gặp phương Tây
Việt Nam tiếp nhận gì từ phương Tây, qua những con đường nào, và đã chọn lọc, bản địa hóa ra sao.
Phương Tây cống hiến cho thế giới
Mười cống hiến chọn theo cùng tiêu chí với loạt Phương Đông: có bằng chứng, có con đường lan truyền rõ, còn ảnh hưởng hôm nay.
Bản đồ chủ đề
Chỗ nào trống là chỗ chuyên mục đang lệch.
| Câu hỏi chung | Phương Đông | Phương Tây |
|---|---|---|
| Chia bầu trời thế nào | Nhị thập bát tú, hệ xích đạo | 12 cung hoàng đạo, hệ hoàng đạo |
| Đếm thời gian thế nào | Âm dương lịch, can chi, 24 tiết khí | Lịch Julius rồi Gregory, thuần dương |
| Thế nào là một chứng minh | Loại suy, dẫn kinh điển, nghiệm qua thực hành | Suy diễn từ tiên đề, kiểu Euclid |
| Dựng nhà gỗ thế nào | Mộng mẹo, không đinh, khung chịu lực | Thức cột, tỷ lệ, kết cấu nề |
Liên quan ở chuyên mục khác
- 64 quẻ và hệ nhị phân — Leibniz 1703 — Phương Đông